TÜRK EDEBÝYATINDA ÇANAKKALE ZAFERÝ 
 
Çanakkale yüzyýllar boyu insanlýk tarihinin en önemli harbe ve mücadelelerine sahne olan Boðazlar bölgesinde þirin ve güzel bir þehirdir. Bu þehir her yönüyle yaþayan bir tarih, Türklerin Avrupa'ya geçmeleriyle süre gelen ve yurdumuzun her köþesinden her Türk ailesinin ve atalarýndan bir veya birkaç erini gömdüðü þehitler beldesi bugün de üniversite þehridir. 

Çanakkale þehri, ayný adý taþýyan boðazýn Anadolu yakasýnda ve bu Boðazýn en fazla darlaþtýðý kesimde düz bir alanda kurulmuþtur. Çanakkale kuruluþu pek eski dönemlere inmeyen ve temeli Fatih Sultan Mehmet zamanýnda atýlmýþ olan bir 15. yüz yýl  þehridir. 
 
Burada yerleþim birimlerin mazisi Truva ile baþlar. Truva'nýn kalýntýlarý eski Tunç Çaðýna kadar inmektedir. Truva þehri M.Ö. 13. Asýrda Akalýlarýn eline geçmiþtir. M.Ö. 6. Asýrda Lidyalýlarýn elinde olan þehir bundan sonra Ýran hakimiyetine girmiþtir. Daha sonra Atina hakimiyetine giren þehir bu kez Atina Isparta mücadelelerine sahne olmuþtur. M.Ö. 334 baharýnda Asya'yý fethe çýkan Büyük Ýskender Boðaz'dan geçmiþ ve Granikos'ta(Býga çayý) Ýran ordusunu bozguna uðratmýþtýr. Daha sonraki asýrlarda Anadolu'ya geçen Romalýlar buralarý hakimiyeti altýna almýþlardýr. Roma'nýn parçalanmasýyla Doðu Roma imparatorluðunun eline geçen þehir 14. Asýrda Aydýnoðlu Umur Beyin akýnlarýna sahne olmuþtur. Sonra Osmanlýlarýn eline geçen þehir Türklerin Avrupa'ya geçiþinde önemli bir yer edinmiþtir. 



Nitekim Orhan Bey zamanýnda Türkler Gelibolu'ya geçmiþ Yýldýrým Bayezid zamanýnda Gelibolu önemli bir þehir olmuþtur.Fatih döneminde Haçlýlarýn Boðazdan geçmesini engellenememiþtir. Ýstanbul'u fethetmek isteyen Fatih Boðazdan geçiþi engellemek Boðaz'ýn en dar yerine karþýlýklý iki kale yaptýrmýþtýr. Bunlardan Anadolu yakasýndakinin adý Fatih'in oðlu Sultan Mustafa tarafýndan yaptýrýldýðý için Kal'a-i Sultaniye(Batý yazarlarý buraya Dardanos demiþlerdir.) Avrupa yakasýndakine ise Kilitbahir(denizin kilidi anlamýnda) adý verilmiþtir.Artýk bundan sonra þehir Türk hakimiyetinde kalmýþtýr. 
 
Çanakkale stratejik konumu itibariyle çok önemli bir þehirdi.19.y.y. da Osmanlý devletinin Avrupa devletleri karþýsýnda zayýflamasýyla beraber þehrin önemi daha da artmýþ küçülen Osmanlý Devletinin bu þehri korumasý Boðaz'larýn ve Ýstanbul'un güvenliði için çok önemli olmuþtu. 
 
18.yüzyýlda þehirde Ýsveç Konsolosluðunun bulunmasý þehrin önemini ortaya koymaktadýr. 

19.yüzyýlýn sonlarýnda ve ikinci yarýsýnda Çanakkale Boðazý'nýn kýyýlarýnda Mecidiye, Hamidiye, Mesudiye, Namazgah,Yýldýz,Ertuðru l ve Orhaniye adlý yeni tabyalar oluþturulmuþtur. Bu tabyalar ve onlarýn kahraman bekçilerinin dünyanýn en büyük filosunu geri çevirdiklerini göreceðiz. 


 
Çanakkale yöresi stratejik konumu bakýmýndan önemli bir yer iþgal ettiðinden , 19.yüzyýlýn son çeyreðinde Ýngiltere,Fransa,Yunanistan ve Rusya birer konsolosluk açmýþlardý.Bunlara 1872 Þubatýnda Almanya konsolosluðu ilave edildi. 
 
1906'da Ýngiliz Ýmparatorluk Müdafaa Komitesinin yaptýðý araþtýrmalar Çanakkale'nin yalnýz deniz kuvvetleriyle geçilemeyeceðini bir kez daha ortaya koymuþ,1911-1912 Türk-Ýtalya ve 1912-1913 Türk Balkan Devletleri savaþýnda Ýtalya ve Yunan Kurmay heyetleri de ayný sonuca varmýþlardýr. Nitekim Ýtalyan filosu 18 Nisan 1912'de Boðazýn dýþ tabyalarýný bombardýmanla yetinmiþ, 19 Temmuz1912'de de sekiz muhripten kurulu Ýtalyan filolitasý, Boðaz dahiline baþarýsýz bir gece akýnýnda bulunmuþtu. Balkan Savaþýnda da Boðaz'a karþý ciddi bir hareket olmamýþtý. 
 
1.Dünya Savaþý'na katýlmamýzdan 10 gün sonra Ýngiltere Boðazlar Meselesinin müttefiki olan Rusya'nýn lehine halini kabul etti. Üçlü Ýttifak Devletleri bu konuda anlaþmaya vardýlar. 
 
Merkezi devletler yanýnda savaþa giren Osmanlý Devletini saf dýþý býrakmak amacýyla Ýtilaf Devletleri tarafýndan düzenlenmiþ olan Çanakkale Harekatý, 1. Dünya Savaþý'nýn en önemli askeri faaliyetlerinden birini oluþturmaktaydý. 
 
18 Mart 1915 sabahý Boðaza giren ve tabyalarý topa tutan Ýngiliz ve Fransýz Filolarý Çanakkale Boðazýnýn iki yakasýndaki mevzilerden açýlan yoðun ateþ ve Karanlýk Limana dökülen mayýnlarýn etkisiyle, mevcutlarýnýn % 35 ini kaybedip geri çekilmek zorunda kaldýlar. 
 
18 mart bozgunu, Ýtilaf Devletlerine karadan destek olmaksýzýn yalnýz deniz kuvvetleriyle Boðazýn geçilemeyeceðini gösterdiðinden General Hamilton 'un emriyle bir Çýkarma ordusu hazýrlandý. Çýkarma Harekatý 25 nisan 1915 günü sabaha karþý baþladý. Sarp bir kýyý olan Arýburnu bölgesine çýkan düþman kuvvetlerini 19. Tümen Kumandaný Mustafa Kemal karþýladý. Kýyýya çýkan Ýngiliz ve Fransýz kuvvetleri geri püskürtüldü. Bundan sonra her iki cephede de siper savaþlarý sürdürülmüþ özellikle 21 Haziran Kerevizdere, 28 Haziranda da Zýðýndere çarpýþmalarý çok þiddetli geçmiþtir. Bunun ardýndan Ýtilaf kuvvetleri kesin bir sonuç almak amacýyla 6-7 Aðustos gecesi baþlattýklarý Harekat dört gün sürdü. 

Bu kuvvetler Yarbay Mustafa Kemal tarafýndan Conkbayýrý'nda durduruldular. Böylece Birinci Anafartalar Zaferinden sonra Ýtilaf kuvvetlerinin yaptýðý bütün taarruzlar sonuçsuz kaldý. Ancak 21 Aðustosta yeni bir saldýrý baþlattýlar. Ýkinci Anafartalar Muharebesi denilen bu Harekat da baþarýlý olamayýnca Muharebeler günlerce süren siper savaþlarýna dönüþtü. Bu çarpýþmalarda Türk askeri Çanakkale'nin geçilmez olduðunu ispatladý. Ýtilaf kuvvetleri 19-20 Aralýk gecesi Anafartalar ve Arýburnu Cephesinden 8-9 Ocak 1916' da Seddülbahir'den çekildiler. 
 
Ýtilaf Devletlerinin baþarýsýzlýðý ile sonuçlanan Çanakkale Muharebeleri Birinci Dünya Savaþýnýn seyrini deðiþtirip uzamasýna sebep olduðu gibi Çarlýk Rusya'sýnýn çöküþünü hazýrlamýþ ve Ýngiltere'de Hükümet deðiþikliðine yol açmýþtýr. 
 
Çanakkale Savaþlarý sonuçlarý sebebiyle dünyaya Türk'ün yenilmezliðini, Mehmetçiðin azim ve iradesini ve de centilmenliðini göstermiþtir. Bununla birlikte bu savaþlar sýrasýnda bir komutan parlamýþtýr. Mustafa Kemal! Daha sonra milleti arkasýna alýp Türk'ün haklý davasýný sürdürecek ve baþarýya ulaþarak yeni bir devlet kuracaktýr. Ayrýca bütün dünya onun dehasýný takdir edecektir. Mustafa Kemal ise bir þeyin farkýndadýr. Baðýmsýzlýðý ve namusu söz konusu olunca Türk askerinin nasýl ölüme koþtuðunu bilmektedir. Yeter ki onu idare edecek dahi bir komutan olsun. Ýþte o da Mustafa Kemal idi. Siz hiç ölmek için can atan asker gördünüz mü? Ýþte Çanakkale Savaþlarýnda Türk askeri!Atatürk'ün bu konudaki hatýralarýndan birine deðinelim. 


 
Bir buluþma esnasýnda Mýsýr Devlet Baþkaný Atatürk'ü takdir ettiðini söyler ve ekler;
 
 -" Ekselans benim milletimin de sizin milletiniz gibi hürriyete ve istiklale ihtiyacý var. Bunu nasýl temin edebiliriz? Týpký sizin Çanakkale Boðaz Savaþýnda Düvel-i Muazzama Ordusuna karþý kazandýðýnýz zafer gibi bizim de böyle bir ordu ve stratejiye ihtiyacýmýz var. Bize bu konuda yardým edebilir misiniz? " Sorusuna 

Mustafa Kemal: 
-" Vataný için þehit olacak bir buçuk milyon Mýsýrlý genciniz varsa bu iþi yapabiliriz. 

Bunun haricinde olmaz! " deyince Mýsýr Devlet Baþkaný 
-" Maalesef bizim öyle ölecek bir buçuk milyon Mýsýrlý gencimiz yok." Der. Mustafa 

Kemal de: 
-" O zaman sizin de hürriyet ve istiklale hakkýnýz olamaz." Deyiverir.
 
 Ýþte bu söz her þeyi açýklamýyor mu?... 
  
TÜRK EDEBÝYATINDA ÇANAKKALE SAVAÞLARI VE ZAFERÝ
 
 ÝL GÝLÝ; MENKIBE,DESTAN, ÞÝÝR, ANEKDOT, VE EFSANELER: 

1-)MENKIBELERDE ÇANAKKALE ZAFERÝ 
Menkýbeler, birtakým mahalli adetlerin, insani birtakým tasavvurlarýn dini muhteva içinde hatýralardýr. Bu bakýmdan karanlýk devirleri aydýnlatmada tarih kadar kýymetli belgelerdir. Çanakkale Savaþlarý sýrasýnda bir çok menkýbe yazýlmýþtýr. Bu menkýbeler, bize Türk milletinin zihninde Çanakkale Savaþlarýnýn ne kadar derin izler býraktýðýný göstermesi açýsýndan önemlidir. 
Çanakkale Savaþlarý etrafýnda teþekkül eden menkýbeleri þöyle sýralayabiliriz. 
 
A)TARÝHÝ-EFSANEVÝ ÞAHSÝYETLER ETRAFINDA OLUÞAN MENKIBELER 
Milletlerle olan savaþlarýnda Allah'ýn Türkler'e yardým ettiðini pek çok menkýbede görürüz. Bunlardan birisi de Mustafa kemal hakkýnda anlatýlanýdýr 


 
1) GAZÝ MUSTAFA KEMAL PAÞA: 
Türkler'in baþka. M. Kemal'in Omega saatinin parçalanmasý suretiyle kendisine hiçbir þey olmamasýdýr. Bu olay, Anadolu'nun pek çok yerinde, farklý þekilde anlatýlýr. Bu olay' yazýlý olarak en güzel þekilde Ruþen Eþref Ünaydýn'ýn "Mustafa Kemal ile Mülakat" adlý eserinde þöyle verilir: 

"Buraya kadar muhaveremizi sakin bir vaziyette dinleyen Yüzbaþý Cevat Bey, Paþa'nýn yaveri, kalýn, sertliði hoþa giden bir sesle: 
_"Bu þarapnel parçasýndan biri Paþa'nýn göðsünü okþamýþtýr!"dedi. 
_Nasýl? Dedim. 
 Paþa, tespihi ile oynuyordu. Cevat Bey, parlak çizmelerindeki mahmuzlarý þýkýrt yaparak, göðsünün sol tarafýndaki niþan kurdeleleri sýrasý ve ipek kordonu kabaresine þöyle anlatýyordu: 
-Bulunduðumuz yer tamamen muhacimlerin arasý idi.Paþa da ilerleyen efradýmýzý seyrederken göðsüne bir þeyin kuvvetlice çarptýðýný duymuþtur. 
-Evet sað taraftan ceketimde bir kurþun yeri gördüm.Yanýmda bulunan zabit(Rahmetli Nuri Canker Bey)"Efendi,vuruldunuz" dedi.Ben böyle bir söz þuyu bulursa askerimizin kuvve-i maneviyesi üzerinde yapacaðý tesiri düþündüm. 

Elimle zabitin aðzýný kapadým. 
"Sus" dedim. 

Cevat Bey devam ediyordu. 
 -"Bir þarapnel misketi,göðsünün sað tarafýný tamamen Omega saatinin bulunduðu cebe isabet etmiþti.Saat, parça parça oldu, fakat o darbe,Paþanýn göðsünde hafif bir leke býrakmaktan ileri geçmemiþtir."dedi. 
 
-O saat sizin için tarihi bir saattir.Görebilir miyim efendim?dedim. 
 
Paþa: 
-"O saatin enkazýný,bu muharebeden sonra Liman Paþa hatýra olarak aldýlar.Bana da kendilerinin aile-i asalet armasýný havi bulunan saatlerini verdiler. 

Cevat Bey saati gösterdi.Omega markalý siyah bir saat.Arkasýnda bir taç ve "L.2." markalarý ve Paþanýn kýrýlan saatide Mekteb-i Harbiyeden beri sakladýðý Omega markalý kuvvetli bir talebe saati imiþ.Cevat Bey Zenýnnth marka bir bilezik saatini gösterdi ki onu Mustafa Kemal Paþaya o kurþunun deðdiði esnada yanýnda bulunan genç Mülazým vermiþ. 
 
Askerin bu kadar yanýnda giden, onlara ön ayak olan bir Kumandana en zorlu düþmanlarýn bile dayanamayacaðýna aklým eriyordu. 
 
Omega saati,Türk milleti için kendini feda etti,Komutan Mustafa Kemal'i kurtardý. Türk ordusunun Kumandanýný,Türk milletini,Ortadoðu'yu, insanlýðý kurtardý.

 

2)SEYÝT ALÝ ONBAÞI: 
Çanakkale Savaþlarý'nda Deniz Savaþlarý sýrasýnda Seddü'l- bahir açýklarýnda bulunan düþman gemileri Morto Koyu ile Seddü' l- bahir tepesini sürekli bombardýman altýna almýþlardý. Türk mukavemeti gittikçe azalýyordu. Kendilerini Allah' ýn koruyuculuðuna býrakan Türk birlikleri þehitlik mertebesine ulaþmayý arzu edercesine, kaçmak yerine son gayretleriyle mücadele ediyorlardý. 
 
Bu sýrada bir Ýngiliz gemisinden atýlan büyük bir bomba Morto Koyu sýrtlarýndaki bir topçu birliðimizi toptan imha etti. Ýçlerinden yalnýzca Seyid Ali Çavuþ kurtulmuþtu. Çavuþ etrafýndaki manzara karþýsýnda duyduðu ýzdýrap ile dünyada eþine az rastlanacak bir olay gerçekleþtirdi. 
 
Duyduðu acý ile normalde üç kiþinin zor taþýdýðý 257 kiloluk bombayý yerinden tek baþýna kaldýrdý, taþýdý, topun namlusuna sürdü ve ateþledi. Bu mermi gideceði yeri de biliyordu. Queen Elizabeth gemisinin bacasýndan içeri girdi ve gemi ortadan ikiye ayrýlarak battý. 
 
Burada, 257 okkalýk bir mermiyi kaldýrarak olaðanüstülük gösteren Seyit Ali Onbaþý ile ilgili menkýbeyi Mehmet Ýhsan GENÝÞÇAN, eserinde þöyle anlatýyor: 
 
" Ne hikmetse bataryada tek top ayakta kalabilmiþ, fakat onun da vinci kýrýlmýþ olduðundan mermileri namluya sürülemiyordu. Yüzbaþý Hilmi Bey , etrafýndan birilerinden yardým alabilmek düþüncesiyle bataryadan uzaklaþtýðý sýrada Niðdeli Ali ile Koca Seyit ümitsiz ve periþan ne yapacaklarýný düþünüyorlardý. 
 
" Ulu ve yüce Allah' tan baþka hiçbir güç ve kuvvet yoktur. " duasý Seyit' in aðzýndan nûr tanesi gibi dökülmeye baþladý. 
 
Seyit Ali, bu duayý defalarca okudu. Bu yakarýþ þüphesiz hiç kimseninkine benzemiyordu. Aþk ile kendinden geçmesi ve 257 okkalýk top mermisini kucaklayýp omzuna almasý bir oldu. Demir basamaklarý tam üç kez inip çýktý. Yanýnda bulunan Niðdeli Ali, Seyit ' in göðüs ve omuz kemiklerinin çatýrtýsýný duyuyor, hayret ve dehþet içinde kalýyordu. Topun namlusuna sürülen üçüncü mermi savaþýn kaderini böylece deðiþtiren olayý yaratmýþ ve Ýngilizler' e ait "Ocean" isimli zýrhlý, bu merminin isabetiyle korkunç yara almýþtýr. 
 
Ayný gün geç saatlerde Çanakkale Boðazý Müstahkem Mevki Kumandaný Cevat Paþa, ödül olarak Seyit' e onbaþýlýk rütbesini verdi. Merminin bir defada kendi huzurunda kaldýrýlmasýný istedi. Bunun üzerine Seyit Onbaþý, Cevat Paþa' ya þu cevabý verdi: 
 
" Ben bu mermileri kaldýrýrken gönlüm, Allah'ýn feyziyle doldu. Ancak bu kuvvetin sýrrý o anda bana Allah' ýn ihsan ettiði bir vergi idi. Bu aðýrlýðý kaldýracak kadar bir makam varmýþsam bu dua ve rýza ile olmuþtur. Ancak þimdi kaldýrmam mümkün deðildir kumandaným" 
 
3)YAHYA ÇAVUÞ VE TAKIMI 
Çanakkale Muharebelerinin en ateþli saldýrýlarý sýrasýnda Morto Koyu' ndan çýkartma yapan bir Ýngiliz birliðine karþý Seddü' l- bahir tepesinde bulunan Yahya Çavuþ ve takýmý (15 kiþi) büyük bir inançla engel olmaya çalýþýyorlardý. Karþýlarýnda bulunan bir birliðe karþý 15 kiþi gönülden savaþarak engel olmaya çalýþtýlar. Tam üç gün ve üç gece bir birliðe bir takým olarak karþý geldiler. 

Onlarý durdurdular. Gelibolu Yarýmadasý' nýn içlerine girmelerine 15 kiþilik bir kuvvetle engel oldular. Sonunda yardýmcý kuvvetlerin gelmesine yakýn hepsi Allah' ý arzu ettiler. Þehitlik mertebesiyle Allah' a ulaþtýlar. Bundan baþka "Hasan ve Mevsuf", "Sýhhýye Baþçavuþu Hüseyin Hikmet Baþaran", "Bayraklý Baba Menkýbesi" ve "Kaþýkçý Dede Menkýbesi" hakkýnda anlatýlan menkýbeler vardýr. 
 
B)Dinî ve Tarihî Þahsiyetler Etrafýnda Teþekkül Eden Menkýbeler 
 
1)CONKBAYIRI ÜZERÝNDEKÝ BULUTLAR : 
Çanakkale' de en çok anlatýlan menkýbe þudur: 
 
Conkbayýrý' nda kara savaþlarý sýrasýnda 57 tümen her gün çamaþýr deðiþtirir. Kirlilerini yýkar çalýlara asar ve ertesi gün için kurumuþ. Sebebi ise eðer þehit olurlarsa Allah'a temiz kýyafetlerle varmaktýr. Savaþa çýkmadan önce namazlarýný kýlar ve ibadet ettikten sonra savaþa baþlarlarmýþ. Maneviyatý kuvvetli bu insanlar Conkbayýrý' ýnda düþman tarafýndan kýstýrýldýklarý anda gökten beyaz-gri bir bulut kümesi 57. Tümenin üzerine inmiþ ve bulut yok olduðunda düþman askerleri ne olup bittiðini anlayamamýþlar. Zira ortada tek bir Türk askeri bile yokmuþ. Gemiden bu olayý seyreden Ýngiliz Amirali Hamilton daha sonraki savaþ anýlarýnda da bu olayý anlatmaktadýr. 
 
2)BULUTUN KORUMASI 
Menkýbelerde bir baþka mucizevî yardým da bir Ýngiliz Alayýnýn bulutlarýn içinde kayboluþu biçimindedir. Olay þu þekilde anlatýlmaktadýr; 
 
" O gün Kraliyet Alayý taze kuvvetlerle bu saldýrýda görev aldý. Sað cenahta yer alan bu alay, daha az bir mukavemetle karþýlaþtýðý için hýzla ilerlemeye baþlamýþtý. Alay, Azmak Deresi' nin kuru yataðýný geçmiþ, Kayacýk Aðrýlý mevkiinden Damakçý Bayýrý'na doðru yürüyordu. Karþýlarýnda küçük bir tepe vardý. Tepenin üzerinde garip, soluk renkte bir bulut durmaktaydý.alay, sol taraftaki Aðýl Dere' ye inmeden tepeye doðru ilerledi ve bulutun içine girip kayboldular. Yâni alanda askerlerin Mestan Tepe' den þaþkýn bakýþlarý arasýnda 7-8 deðiþik bulutla daha birleþerek Trakya istikametine doðru uçup gittiler. Orada bulunan 267 Ýngiliz askerinden hiçbirinin izine bir daha rastlanamamýþtýr." 

3)NUSRET MAYIN GEMÝSÝNÝN MUTLAK YAKALANIÞTAN KURTULMASI 
Nusret Mayýn Gemisi Çanakkale savaþýna noktayý koyacak olan görevine çýktýðý gece Karanlýk Liman ile Seddülbahir arasýndaki mayýnlarý toplayýp yerini deðiþtirirken O''nu koruyan Anadolu Feneri de bir Ýngiliz Gemisi üzerine projektörleri dikmiþ ve gemiyi takibe almýþtý. Fakat birden Anadolu Feneri arýza yaptý. Nusret Mayýn Gemisi telaþla ýþýklarýný söndürdü. Ýngiliz gemisi bu sefer kendi projektörleriyle denizi taramaya baþladý. 

Geçen dakikalar içinde Nusret Mayýn Gemisi tam yakalanacaðý anda birden Anadolu Feneri tekrar çalýþmaya baþladý. Ýngiliz gemisinin projektörleri üzerine kendi projektörlerini dikti ve iki ýþýk arasýnda kalan Nusret muhakkak bir hezimetten kurtuldu. Görevini yerine getirip geri döndüðünde bu heyecana kalbi dayanamayan gemi kaptaný ,Hakký Bey' in naþýný da karaya çýkardý. Anadolu Feneri' nin hiçbir tamirat yapýlmadan kendiliðinden çalýþtýðýný öðrenen gemi komutaný Nazmi Bey, bu olayýn bir mucize olduðunu daha sonraki günlerde yazdýðý günlüðünde bildirmektedir. 
Bundan baþka bulutun korumasý ile ilgili anlatýlan iki menkýbe daha vardýr. Yine "Uçan Türkler" adlý anlatýlan bir menkýbe daha vardýr. 

II- DESTANLARIMIZDA ÇANAKKALE ZAFERÝ 
Türkler, pek çok özelliðin yaný sýra, destan yaratan bir millet olarak da tarihte hakettiði yeri almýþtýr. Alp Er Tunga Destaný,Þu Destaný, Oðuz Kaðan Destaný, Ergenekon Destaný, Bozkurt Destaný, Genç Osman Destaný, Plevne Destaný, Estergon Destaný, Þeyh Þamil Destaný, Girit Destaný, Kars Destaný, Silistre, Cezayir, Varna, Budin destanlarý bu milletin yarattýðý destanlardan sadece bir kaçýdýr. Tarih boyunca yaratýlan destanlar zincirinin altýn halkalarýndan biri de hiç þüphesiz "Çanakkale Destaný" dýr. 
 
Çanakkale Zaferi öyle büyük bir zaferdir ki, halkýn vicdanýnda öyle derin izler býrakmýþtýr ki, pek çok þair tarafýndan - halkýn da hislerine tercüman olunarak- destanlar vücuda getirilmiþtir. Türk' ün bu zaferini en mükemmel þekilde Mehmet Akif destanlaþtýrmýþtýr. Edebiyat tarihinin Akif' in; 
 
"Çanakkale Þiiri" hakkýndaki hükmü þudur: 
"Bu þiiri Mehmet Akif yazmadý; kaðýda dökenle, topraða kanýný dökenler birleþerek yazdýlar." 

Çanakkale Savaþý ile ilgili yazýlmýþ pek çok destan mevcuttur. Baþta Mehmet Akif' in eseri olmak üzere seçilmiþ birkaç destaný verelim. 

• 1-MEHMET AKÝF ERSOY - ÇANAKKALE ÞEHÝTLERÝ 
Bu eser, yýllardýr hepimiz tarafýndan zevkle okunmuþ ve ezberlenmiþtir. Burada Akif harbin vahametini, vahþetini anlatýrken, bu uðurda þehit olanlarýn da yalnýz kalmayacaklarýný, onlarý Hz. Peygamber' in þefkatle beklediðini müjdelemektedir. Bu þiiri baþlý baþýna Türk' ün Destanýdýr. Anlatýlmaz yaþanýr. 
 
Prof. Dr. Mehmet Kaplan, bu destanýn estetik kýymeti hakkýnda þu kanaati ifade eder: 

" Mehmet Akif Ersoy'un Çanakkale Savaþýný tasvir eden þiiri yazýldýðý tarihten bu güne kadar bütün nesillere o savaþýn heyecanýný yaþatmýþ ve onun tarihî, derin ve büyük manasýný hatýrlatmýþtýr. Bunun sebebi de hiç þüphesiz, bu þiirin taþýmýþ olduðu estetik deðerdir." 
 
Þu Boðaz harbi nedir? Var mý ki dünyada eþi? 
En kesif ordularýn yükleniyor dördü beþi 
-Tepeden yol bularak geçmek için Marmara' ya- 
Kaç donanmayla sarýlmýþ ufacýk bir karaya 
Ne hayasýzca tahaþþüt ki ufuklar kapalý! 
Nerede- gösterdiði vahþetle "Bu: bir Avrupalý" 
Dedirir -yýrtýcý, his yoksulu, sýrtlan kümesi 
Varsa gelmiþ, açýlýp mahbesi, yahut kafesi! 
Eski dünya, yeni dünya, bütün akvam-ý beþer, 
Kanýyor kum gibi, tufan gibi hakikat mahþer mi mahþer 
Yedi iklimi cihanýn duruyor karþýda 
Ostralya' yla beraber bakýyorsun: Kanada! 
Çehreler baþka, lisanlar, deriler rengarenk; 
Sade bir havadis var ortada: vahþetler denk. 
Kimi Hindu, kimi yamyam, kimi bilmem ne bela... 
Hani tâûna da zuldûr bu rezil istila!... 

Bundan baþka Boyabatlý Mustafa'nýn "Çanakkale Destaný" adlý eseri vardýr. 

III- ÞÝÝRLERÝMÝZDE ÇANAKKALE ZAFERÝ 
Çanakkale Zaferi ile ilgili, menkýbe, destan yanýnda münferit þiirler de yazýlmýþtýr. Mehmetçik, harbe giderken sâkin ve sevinçli olarak anasýndan, babasýndan, yavuklusundan, sýlasýndan ayrýlmýþtýr. Hatta anasýný, yavuklusunu bir daha göremeyeceðini bilerek yola revân olmuþtur. Bu duyguyu þu mýsralarda görebiliriz. 
 
ÇANAKKALE TÜRKÜSÜ 
Çanakkale içinde vurdular beni
Ölmeden mezara koydular beni 
Of gençliðim eyvah. 
Çanakkale içinde Aynalý Çarþý 
Ana ben gidiyom düþmana karþý 
Of gençliðim eyvah 
Çanakkale içinde bir uzun selvi 
Kimimiz niþanlý kimimiz evli 
Of gençliðim eyvah 
 
• BÝR YOLCU' YA

Dur yolcu! Bilmeden gelip bastýðýn

Bu toprak bir devrin battýðý yerdir.

Eðil de kulak ver, bu sessiz yýðýn

Bir vatan kalbinin attýðý yerdir

Bu ýssýz, gölgesiz yolun sonunda

Gördüðün bu tümsek Anadolu' nda

Ýstiklâl uðrunda, namus yolunda

Can veren Mehmet' in yattýðý yerdir.

Bu tümsek koparken büyük zelzele,
Son vatan parçasý geçerken ele
Mehmet' in, düþmaný boðduðu sele
Mübârek kanýný kattýðý yerdir
 

Düþün ki, haþr olan kan, kemik, etin 
Yaptýðýn bu tümsek amansýz, çetin
Bir harbin sonunda bütün milletin
Hürriyet zevkini tattýðý yerdir. 
 
Necmettin Halil Onan(Çakýl Taþlarý)
 

Çanakkale Savaþlarý öyle bir savaþtýr ki Türk Milletinin ruhunda ve zihninde silinmeyecek etkiler býrakmýþtýr.Bu yüzdendir ki bir çok destana, þiire ve romana ve de tarihin tozlu yapraklarýna konu olmuþtur. Yüz binlerce þehidin verildiði bu savaþlar öyle silinecek bir yazý deðildir. Bu savaþlar Türk milletinin onurunu, kahramanlýðýný ve centilmenliðini bütün dünyaya ispatlamýþtýr. Bu sebeple bu savaþlarý çok iyi algýlamamýz gereklidir. 

******
KAYNAKÇA 
Prof. Dr. Abdurrahman Güzel, "Türk Edebiyatýnda Çanakkale Zaferi", 1994.
Ruþen Eþref Ünaydýn, " Mustafa Kemal ile Mülâkat", Ank. 1981
Mehmet Ýhsan Gençcan, " Çanakkale Savaþlarý ve Menkýbeler", Ýst. 1994.
Prof. Dr. Abdurrahman Güzel, "Çanakkale Savaþlarý", 1994
Mehmet Kaplan, "Mehmet Akif ve Çanakkale Sav